• 18.04.2013 00:00
  • (3472)

 

BİLİŞSEL PSİKOLOJİ AÇISINDAN KİMLİK SORUNU:

DUYGUSAL ALT KİMLİK-BİLİŞSEL ÜST KİMLİK PROBLEMİ..

BU BAĞLAMDA KÜLTÜR, ANADİL VE MİLLİYETÇİLİK OLAYI..

 

Giriş

Nasıl varoluyorsun, üreterek mi yoksa duygusal reaksiyonlarla mı?

Millet nedir, milliyetçilik nedir?

Milletin ve milli-ulus devletlerin doğuşu..

Kapitalizm nasıl gelişiyor..

Dünyanın paylaşılması..

Küreselleşme süreci ve bilişsel küresel kimliğin doğuşu..

Ulus devlet kabuğu gelişmekte olan ülkelerde de kırılıyor..

Bir insanın iki anadili olabilir mi, bir insan çok kültürlü olabilir mi?

Çok kültürlü kimlik bilişsel kimliğe doğru açılan bir kapıdır..

Peki bütün bu açıklamalardan çıkan sonuçlar neler oluyor?..

............. //..............

 

 Çok kültürlülük bilişsel kimliğe doğru açılan bir kapıdır…

Küreselleşmenin  kültürleri etkileşme içine sokarak yerel  olanla küresel  olanı birbiri-ne bağladığını-bütünleştirdiğini söyledik. Peki bu sürecin ucu nereye varıyor,   çok dilli çok  kültürlü bu küresel  etkileşme olayı nasıl bir kimliğin  ortaya çıkmasına neden oluyor?  Tek bir kültüre ve anadile bağlı olarak ortaya çıkan yerel kimliklerle, çok dilliliğe-çok kültürlülüğe dayanarak ortaya çıkan küresel kimlik arasındaki ilişki nedir, bu ilişki nasıl kuruluyor? İşte şimdi soru budur!

Çok dilli-çok kültürlü küresel  kimlik insanı kaçınılmaz olarak  bilişsel bir kimliğe doğru götürür (üst kimlik). Bilinç dışı olarak ortaya çıkan  yerel-kültürel kimlik ise duygusaldır (alt kimlik).

Peki, “çok kültürlülük” neden insanı kaçınılmaz olarak bilişsel bir kimliğe götürüyor?

Çok basit! Çok kültürlülük, yani birden fazla anadille birlikte birden fazla  kültüre de sahip olmak, insanı (ister istemez)  bilinç dışı olarak sahip olunan  bu yaşam bilgilerini-kültürleri-mukayeseye etmeye, bunu yaparken de otomatik olarak bilince çıkarmaya götürür. Bilinç dışı olan bir bilgiyi bilince çıkardığın an ise, onu sorgulamaya ve bilişsel hale getirmeye  başlarsın. Bu durumda bu bilgiler artık hiç sorgulamadan sahip olunan ve  gereği yerine getirilen bilinç dışı bilgiler olmaktan çıkarlar. Bunlar neden böyledir, geçerlilik sınırları nelerdir bu ortaya çıkar (örneğin, bu durumda, ne zaman selamün aleyküm denilir, ne zaman hallo-Guten Tag denilir vs. bunlar bilinçli hale gelirler!). Birisi tutupta sana  Türk milliyetçiliği propagandası yapmaya kalktığı zaman,  dünyanın en gelişmiş dili Türkçedir, en zengin kültür de Türk kültürüdür falan gibi Türk olmaktan kaynaklanan duygusal alt kimliğine hitab ettiği zaman sen hemen bunun ne olduğunu iyot gibi açığa çıkarıverirsin! Neden? Çünkü artık dünyaya bakarken, bilinçdışı duygusal kimliğini temel alan tek bir koordinat sistemi yoktur senin kafanda. O iki anadil-iki kültür gerçeği var ya, işte bu zemin-bilgi temeli- daha işin başında senin olaylara ve süreçlere bilinçdışı olarak tek bir koordinat sisteminden bakmanı engelleyen bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. İşin içine otomatikman mukayese ederek bakabilme faktörü gireceği için, bu da  seni kaçınılmaz olarak düşünmeye ve olayları ve süreçleri bilişsel olarak açıklamaya götürecektir..

   Daha ileri gitmeden önce size bu noktada   biraz kendi hayat hikayemden bahsetmek istiyorum, çünkü direkt olarak bu konuyla ilgili:  Oniki Eylül döneminden beri Almanya’da yaşıyorum. Burada evlendim, eşim de Türkiye kökenli-o benden on sene önce gelmiş buraya okumak için- ve iki kızım doğdu bu ülkede.

Evde çocuklarla Türkçe konuşarak başladık işe. Çünkü biz de zaten kendi aramızda Türkçe konuşuyorduk. Hani çocuklar Almanca öğrensinler falan diye  kendimizi zorlayarak hiç öyle sunni çabaların içine falan girmedik. Yani, üç yaşına gelipte anaokuluna  (“Kindergarten”) gidene kadar çocukların her ikisi de hiç Almanca öğrenmediler ve biz de bunu hiç sorun yapmadık. Sonra, üç yaşında Kindergarten’a başladı çocuklar. Hatta büyük kızımın gittiği Kindergarten Katolik Kilisesine bağlı bir Kindergarten’dı. Bunu da hiç problem yapmamıştık..

Ama Kindergarten deyince bu arada, konuyla ilişkili olduğu için bir de hatıramızı  anlatayım size! Biliyormusunuz, Almanya’da Kiliselere bağlı Kindergarten’lar, okullar, hastaneler falan var!. Konu bu olmadığı için-Türkiye’de “laiklik” adına   böyle şeylerin mümkün olamayacağını falan bir tarafa bırakıyorum şimdi!  Büyük kızımın gittiği Kindergarten Katolik Kilisesine bağlıydı dedim ya, çocuk birgün eve gelince dedi ki, “baba bugün bize Jesus’u anlattı öğretmen, onun nasıl göğe uçtuğunu anlattı”. Bayağı etkilenmişti çocuk bundan! Ne yapacaksın bu durumda? Çocuğu Kindergarten’den almak mı gerekiyordu?.  O zaman  ben ne yapmıştım biliyor musunuz: Ellerimi iki yana açıp, sanki bir kuş kanatlarını çırparak uçuyormuş gibi yaparak, “bak bak Elif” demiştim,  “ben de  şimdi uçuyorum  Jesus’un yanına”!. Elif’in, o üç yaşındaki çocuğun cevabını hiç unutmuyorum! Bana  bakıp gülerek, “baba hiç insanlar uçar mı, sen deli mi oldun”!..Ben de zaten bunu bekliyordum! Dedim ki ona: “Bak bu söylediğin doğru işte, insanlar uçamaz,  ama unutma Jesus da bir insandı, ama onlar öyle inanmışlar, sen öyle herşeye hemen inanıvermeyeceksin, üzerinde biraz düşüneceksin”..Bitti! Ondan sonra biz Eliften hiç böyle şeyler duymadık.

Sonra, okula gidince iki yıl da isteğe bağlı din derslerine  katılmıştı Elif. “Ben  öğrenmek istiyorum, hem sonra not ortalamama da etkisi oluyor” demişti. Biz de olur demiştik. Çok iyi de notlar alarak not ortalamasını da yükseltmişti sonunda!.”Artık öğrenecek birşey kalmadı, aynı şeyleri tekrar edip duruyorlar” dedikten sonra da kendiliğinden vazgeçmişti  din derslerine katılmaktan.

Sonra Elif ne mi oldu diye soruyorsunuz: Elif’in Almancayı Kindergarten’da öğrendiğini söylemiştim. İlkokuldan sonra, başarılı olduğu için Gymnasiuma devam etti Elif-lise-Gymnasium’da, Almanca’dan, hep en yüksek not olarak 1 aldı. Hatta Alman öğretmenler diğer çocuklara Elif’i göstererek “bir Türk çocuğu” 1 alıyor da siz alamıyorsunuz” falan diye kızıyorlardı!  Üniversite’de Cognitive Science okudu Elif.  İngiltere’de Master yaptıktan sonra şimdi de Amerika’da Google tekniğini geliştirmek üzerine-Question-Answering-doktorasını yapıyor. Geçenlerde bu yazı üzerinde düşünürken skyp’ta Elif’e sordum: “Elif senin ana dilin ne”? Türkçe ve Almanca, herikisi de baba” dedi. Peki dedim, “sen nesin, Türk müsün yoksa Alman mısın”!! “O nasıl soru baba” dedi Elif, “ben Türkiye kökenli, anadilleri Türkçe ve Almanca olan (yani iki anadilli)  bir dünya vatandaşıyım! Ha, bu arada söyleyeyim, Elif’in İngilizcesi de-anadil değil ama o düzeyde..bir de Hintçe biliyor Elif. Şimdi de tutturmuş Arapça öğreneceğim diye! “E, lazım oluyor baba” diyor! 

Aynı soruları  küçük kızıma da sordum-o da şimdi Tıp okumaya başladı burada-onun verdiği cevaplar da Elif’inki gibiydi. Yani onun da iki anadili vardı, ve o da çok dilli-çok  kültürlü bir dünya vatandaşıydı..

Bu durum sadece bizim çocuklar için mi böyle diyerekten aynı soruları burada birçok göçmen çocuklarına da yönelttim. Hemen hemen hepsi de benzer cevaplar verdiler. Gerçi henüz daha dünya vatandaşı olduklarının bilincinde  olmayan bazıları bu konuda birşey söylemediler ama, iki tane anadilleri olduğu konusunda hepsi de sanki görüş birliği içindeydiler.  

Peki, bütün bu açıklamalardan çıkan sonuçlar nelerdir?..

1.Belirli bir anadile, ya da birden fazla anadillere sahip olmak,  anadilini-anadillerini- öğrenmek, konuşabilmek, bu dillerde yazıp çizebilmek, öğrenim görebilmek, hertürlü sanatsal veya bilimsel faaliyetlerde bulunabilmek  insanların en doğal hakkıdır. Çünkü anadil-diller insanların bilinçdışı duygusal alt kimliklerinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Bunlar, aynı sürecin içinde birlikte oluşurlar. Bundan hiçbir şekilde vazgeçilemez.

2.İnsan toplumsal olarak kendini üretirken, bilinçdışı alt kimliğinin yanı sıra bir de kendisine  bilişsel  üst kimlik üretir. Çünkü, üretim faaliyeti bilişsel bir faaliyettir. Sa-dece duygusal-etnik alt kimliğinle üretim faaliyeti içinde yer alamazsın-üretken olamazsın! Bunun en basit açıklamasını hayvanlarda görürüz. Hayvanlar bilişsel bir kimliğe sahip olmadıkları için üretemezler. Daha başka bir şekilde de bunu şöyle açıklayabiliriz: Bir insan etnik-duygusal alt kimliğiyle Türk ya da Kürt olduğu için işçi ya da işveren olamaz! Ancak, Kürt, ya da Türk kökenli işçiden veya işverenden bahsedilebilir!  Modern, gelişmiş  kapitalist bir sistem insanları bilinçdışı duygusal-etnik alt kimliklerine göre tanımlamaz! Bu durumda esas olan, varoluş koşulları belirli bir etnisiteye ya da devlete bağlı olmayan,  varoluş koşullarını-üretim faaliyeti içinde kendi özgür davranışlarıyla gene kendisi oluşturan vatandaşlık statüsüdür. 

3.Devlet işin neresinde  olmalı? Örneğin, Türkiye’de devlet  “Milli Eğitim Bakanlığı” programına  hemen bir de  Kürtçe eğitimi mi  eklemelidir! Hayır! Birkere, önce “Milli Eğitim Bakanlığının” önündeki şu “Milli” kelimesinin çıkarılması gerekiyor! Ne demek “Milli Eğitim”? Eğitim olayı bilişsel bir olaydır. İki atom hidrojenle bir atom oksijen birleşince bir su molekülü ortaya çıkar. Bu bilişsel bir bilgidir. Okullarda öğretilmesi gereken de bu türden bilişsel bilgilerdir. “Millilik” ise alt kimliğe ait bilinçdışı-duygusal bir bilgidir. Okulda öğrenilemez bu! Toplumsal yaşam içinde bilinç dışı olarak öğrenilebilecek kültürel-duygusal yaşam  bilgileridir bu türden şeyler. Bir toplumun fertleri arasındaki duygusal birliği-dayanışmayı hayatın kendisi sağlar. Siz bunu okulda öğrenilecek bir bilgi haline getirdiğiniz an onun adı ideoloji olur!  Kemalist dönemden kalma, devletin istediği tipten-devşirme insan yetiştirme politikasının-yani toplum mühendisliğinin bir kalıntısıdır bu tür şeyler! Belirli bir etnik-duygusal alt kimliği toplumda herkesi bağlayacak şekilde bilişsel anlamda üst kimlik haline getirmeye kalkıştığınız an herşey altüst olur, ortalık biribirine girer!

Peki o zaman nasıl olacak? Çok açık: Devlet bu konuyu-anadilde eğitim konusunu yerel yönetimlere bırakmalıdır.   Elbette ki gene merkezi bir eğitim politikası,  merkezi bir program ve denetim  olmalıdır; ama bunun ötesinde, yerel yönetimlerin  insiyatifle-rine bırakılmalıdır olay. Örneğin, hiç Türkçe bilmeyen çocukların bulunduğu yerlerde Türkçe ve Kürtçe konuşan eğitmenlerin bulunduğu anaokulları açma sorunu, ya da Kürtçe eğitim verecek okulların devreye sokulması konusu..bunlar hep yerel yönetimlerin yetkisi altında olmalıdır. Burada önemli olan şudur: Eğitim olayı hertürlü milliyetçi-ideolojik ön yargılardan uzak olarak ele alınıp yürütülebilmelidir. Bir insan çocuğuna Kürtçe eğitim verilmesini istiyorsa bunun olanaklarına da sahip olabilmelidir. Eğer bir yerel yönetim bunu başaramıyorsa bir dahaki seçimde bu türden bir vaatle işbaşına gelecek başka bir yönetimi göreve getirebilmelidir aileler. Aynı şekilde, merkezi yönetime ilişkin olarak da, hangi parti neyi vaat ediyor onu bilerek kendi düşüncelerine uygun olan politikaları destekleyebilmeli, kendi gelecekleri üzerinde kendileri karar verebilmelidir insanlar.

Niye korkuluyor ki onu anlamıyorum ben. Şunu herkes bilmelidir ki, hayatın akışını ideolojiler belirleyemez artık günümüzde. Elbette belirli ideolojilerin etkisi altında olan insanlar da vardır bu ülkede, ama üretici güçlerin-küreselleşmenin bu kadar geliştiği bir dünyada artık belirleyici olan ideolojik tercihler değildir. Aileler çocuklarının hangi dilden eğitim göreceğini düşünürken  daha sonra onların nerede ve nasıl iş bulabi-leceklerini ön planda tutacaklardır. Tutmak zorundadırlar. Çünkü ideolojiyle karın doymuyor artık bu dünyada!.Bakın, benim kızım bile ta Amerikaya gitti iyi bir mesleğe sahip olabilmek için. Ben istesem de onu yanımda tutamazdım artık!..    

Anadil ve “anadilde öğrenim” olayını  19-20.yy’ların ulus devlet mantığıyla  ele almak  çağ dışıdır!.  Çok dilliliğin, çok kültürlülüğün gittikçe belirleyici hale gelmeye başladığı bir dünyada eğer bir insanın birden fazla anadili varsa,  bunlardan sadece birini-etnik kökenine denk düşeni öne çıkararak,  “anadilde eğitim” olayını “ulus yapıcı”-milliyetçi-etnik bir zemine-ideolojik bir zemine- çekmek yanlıştır. Örneğin Türkiye’de sayıları 15-20 milyonu bulduğu söylenilen Kürtlerin hepsinin ana dili sadece Kürtçe midir? Bu insanların etnik kökenleri Kürt, o halde   ana dilleri de Kürtçedir-Kürtçe olmalıdır denilebilir mi? Aynen Almanya’da bizim çocuklar gibi, nasıl bu çocuklar için Almanca da artık  ikinci bir anadil haline gelmişse,  Türkiye’deki Kürtlerin  büyük bir kısmı için Türkçe de bugün artık ikinci bir anadil olmuştur. Ve bu kötü birşey değildir. Bunu “asimilasyon” falan diye küçümsemek, yok farzetmek kör milliyetçilikten başka birşey olmaz!. Hindistan’da da insanların büyük bir kısmı İngilizce konuşuyorlar bugün. Artık ulus devlet olacağız diye İngilizceyi yasaklasınlar mı yani şimdi! Hem sonra, 150 tane dil konuşuluyormuş orada. Ulus devlet mantığıyla nasıl çözeceksiniz bu problemi. Hangi “anadil” ulus yapacak Hindistanı! Ben size söyleyeyim, eğer Hindistan’da illaki “ulus yapıcı bir dil” arayacaksanız (!) bu Hindu’dan da öteye İngilizce olacaktır! Ben bunu anlamıyorum bir türlü, tamam bir zamanlar İngiliz  sömürgesiydi Hindistan, ama insanlar bu arada İngilizce de öğrenmişlerse kötü birşey midir bu! Hep o eski “solcu” düşünceler bunlar!. Şimdi bunlara bir de milliyetçilik eklendi o kadar!  Bunlar insanların somut kazanımlarıdır, niye  elinin tersiyle bir yana iteceksin ki.

Bir insan ikinci-ya da üçüncü- bir dili  de eğer çocuk yaşlarında-okula gidene kadarki süre içinde-bilinç dışı bir şekilde öğrenmişse bunlar artık onun anadilleridir. Herşey ortama, çevreye bağlı. Hem sonra, insanlar illaki ulus haline gelelim diye kendilerini zorlayarak ulus olmazlar-bu bir toplum mühendisliği olayı değildir- Tarihsel akışın kendisi bir toplumu ulus yapar, ya da yapmaz. Burada önemli olan özgür olabilmektir. Hiçbir baskıya maruz kalmadan gelişebilmektir. İlla ki ulus haline gelinince özgür olunur diye birşey yoktur! Hele bu öyle toplum mühendisliği metotlarıyla gerçekleşen birşeyse! Gördük işte Kemalist ulus yapıcılığının ne olduğunu. Bugün eğer  Türkiye toprakları üzerinde  Türkiye ulusu (bakın Türk ulusu demiyorum) diye birşey varsa bu Kemalist toplum mühendisliğinin ürünü değil, Türkiye’de kapitalizmin gelişmesinin ürünüdür. Sorarım size, bu ülkede  ekonomik yaşantı birliğini  toplum mühendisliği mi  sağladı? Kim evet diyebilir buna? Peki duygusal bir birlik mi yaratabildi Kemalizm-toplum mühendisleri? Görüyoruz işte o “duygudaşlığı”, bir 19 Mayıs bayramı bile birlikte kutlanılamıyor! Peki ne kalıyor geriye, Türkçe mi?  Bir dil bir ulusu yaratmak için yeterli midir. Siz istediğiniz kadar “Güneş Dil Teorileri” icat edin, yeterli oldumu  bu türden çabalar “Türk ulusu” yaratmak için!  E, ne kaldı geride, sınırlar mı? Onu da görüyoruz işte, kendi dağlarını bombalar hale geldi sizin yaratmaya çalıştığınız o “Türk ulusu”! Bu mudur özenilecek olan!

Türkiye’de bütün o Türk-Kürt-Çerkez-Laz alt kimliklerinin yanı sıra bir de Türkiyelilik üst kimliği oluşmuştur artık. Eğer hala ulus olacaksa  bunun adı, bu artık “Türk ulusu” değil, Türkiye ulusudur. Bir kere bu gerçeği görelim ve ona sahip çıkalım bakalım. Bakın o zaman o “sağcı”-“solcu” Türk ve Kürt milliyetçileri-ulusçuları iyot gibi nasıl açığa çıkacaklar.

4-Son bir nokta daha! Deniyor ki, “açın okuyun yakın tarihimizi, herşey o kadar benziyor ki bugüne!  O zaman da böyle başlamıştı süreç; sonra, anadilde eğitim, özerklik falan derken koskoca Osmanlı parçalandı dağıldı. Eğer böyle devam ederse şimdi olacak olan da budur”!.

Şu doğru!  Yüzeysel olarak baktığınız zaman gerçekten de dünle bugün arasında benzeyen çok şey var görünürde! O Balkan milliyetçiliğinin doğuşu, sonra Ermeni milliyetçiliği, Arap milliyetçiliği..bunların kullandıkları pozitivist devrimci yöntemler, terör..arkalarındaki Batı’lı ülkeler-Rusya gerçeği..ve ennihayet, aynı sürecin içinde doğan Türk milliyetçiliği, ve bunların kendi aralarındaki kavgalar, Osmanlı’yı paylaşma savaşları..Bütün bunlar ne kadar da benziyor bugün olup bitenlere! Türk milliyetçiliğiyse, o, bugün de alın işte ben burdayım diyor. O zamanki Balkan, Ermeni milliyetçiliklerinin yerini  ise bugünkü Kürt milliyetçiliği almış durumda! Otuz yıldır yaşanan şu kaosa bir bakın hele, ne farkı var bütün bunların bir Abdülhamid döneminden!!.

İyi güzel de, bir şeyi unutuyoruz galiba! Bugün bir de, gelişmiş bir kapitalizm gerçeğiyle birlikte modern bir Türkiye toplumu  var artık ortada!

Dün yaşananlar, kapitalizm öncesi antika bir toplum olan Osmanlı toplumunun gerçe-ğiydi. Antika yapısını-varlığını kurtarmak için hertürlü değişimin önünü kesen Osmanlı kendi sonunu kendisi hazırlamış, sonunda da, artık bir tür halklar hapishanesi haline gelmişti. Sistem,  üretici güçlerin-kapitalizmin gelişme yolunu açarak yeni tipte bir üst kimliğin gelişmesine olanak tanımadığı için, sistemin içinde yer alan  halklar da kendi duygusal alt kimliklerini temel alarak etnik düzeyde kurtuluş yoluna girmişler, Batı kökenli pozitivist devrimci-milliyetçilik anlayışıyla kendi etnik kimlikleri üzerine  Batı’nın Oryantalizm ideolojisine uygun  bir kimlik inşa etme yoluna girmişlerdi . O zamanki bütün o “milliyetçi” kimliklerin özü bu idi. O zamanın modası içinde gelişen “Türk kimliğinin” özü de bu idi!. Zaten işte bu yüzdendir ki, daha sonra buna karşı bir reaksiyon olarak ortaya çıkan Kürt milliyetçi kimliği de aynı potada oluşmuştur.

Bugün ise artık ortada gelişmiş bir kapitalist toplum gerçeği var. Hem de kendi varoluş koşullarını küreselleşme sürecinin içinde bulan kapitalist bir toplum. İhracata bağlı olarak yaşayan-varlığını devam ettiren böyle bir toplumun ulusal sınırlar içinde kalarak yaşamı devam ettirme şansı yok artık. Yani, hiç kimse istemese de dışa açılmaya, geçmişin ulusalcı ideolojik kalıntılarını yoketmeye mecbur bu toplum. Bunun yolunun ise demokratikleşmeden geçtiğini çok iyi anlamış vaziyette.  Demokratikleşme ve bütün duygusal-kültürel alt kimliklerin üstünde bilişsel bir üst kimlik yaratarak küresel demokratik devrim sürecinin içindeki yerini sağlamlaştırma bu toplumun şiarı-varlığını devam ettirebilmesinin ön koşulu haline gelmiş artık bugün. Başta Türkiye burjuvazisi olmak üzere Türkiye halkı bu varoluş çizgisini çok iyi kavramış durumda. Hatta öyle ki,  bu sürecin (en azından) bölgesel düzeyde lideri haline gelmeye bile çalışıyor Türkiye. Eski Osmanlı coğrafyasında yeni tipte AB benzeri ulus ötesi bir birliği hedefleyerek ulus ötesi-demokratik devrimci bir politika izlemeye çalışıyor. Bu nedenle, Osmanlı’nın son dönemiyle günümüz Türkiye’sini kıyaslamak son derece yanlıştır. Osmanlı’nın yapması gerekipte yapamadığını-bizzat kendi antika varlığı buna engel olduğu için yapamadığını- yapıyor bugün Türkiye. Hem de yolundan eskinin  Osmanlı artığı o kalıntılarını temizleyerek yapmaya çalışıyor! Bir yandan Osmanlı artığı antika devletçi yapıyı parçalarken, diğer yandan da anayasal vatandaşlık zemininde yeni bir üst kimlik yaratarak demokratik cumhuriyetini inşa etmeye çalışıyor. Hani o, gölge etmeyin başka ihsan istemez sözü var ya, bütün o Osmanlı artığı “sağcı”-“solcu” pozitivistler  bu söze uysunlar yeter!...

 

http://www.aktolga.de/a15.pdf