Taha Akyol



Bookmark and Share

Osmanlı’da okuryazarlık ve harf devrimi


12.11.2019 - Bu Yazı 17 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

  Siyaset için Osmanlı’yı veya Atatürk’ü yüceltmek veya kötülemek amacıyla yapılan ideolojik değerlendirmeler bizi tarihin karmaşık gerçekliğinden koparıyor, zihnimizde ak-kara şablonları oluşturuyor.

Böyle bir zihinle günümüzün karmaşık sorunlarına da “biz” ve “onlar” kutuplarından bakıyoruz, heyecanlı partizanlar oluyoruz. Fakat çok ihtiyacımız olan rasyonel ve analitik düşünme, müzakerelerle karar verme gibi melekelerimiz yeterince gelişmiyor.

YÜZDE 10 CİVARI

Osmanlı’da okur yazarlığın çok düşük olduğu konusunda yaygın bir kanaat vardı. 10 Kasım konuşmasında Cumhurbaşkanı Erdoğan, tarihçi Kemal Karpat’a referans yaparak “geçen asrın başında Osmanlı’da okuma yazma oranının nüfusun yarısından fazla olduğunu” söyledi. Savaşların ardından harf devrimi ile okuryazarlık “sıfırlanmışı”tı.

Merhum hocamız Karpat’ın Tarih Vakfı Yurt Yayınları’ndan çıkan “Osmanlı Nüfusu” adlı kitabına tekrar baktım. Okuma yazma bilmeyenlerin oranının ortalama yüzde 46 olduğunu gösteren bir tablo var. Demek ki, 10 yaşın üstündeki nüfusun yüzde 54’ü okuryazarmış. (s. 254)

Fakat hayır, aynı kitabın 252. sayfasındaki tabloya göre, 1894 yılında okula giden öğrenciler hiçbir ilde yüzde 10’u geçmiyor: İstanbul’da yüzde 9.82, Edirne’de yüzde 7.46, Diyarbakır’da yüzde 6.96, Sivas’ta yüzde 4.14, Van’da yüzde 3’ten ibaret...

Öğrencilik çağında yüzde 10’a yakın olursa, tüm halkın yarıdan fazlası okuryazar olabilir mi?

Karpat Hoca “Osmanlı Modernleşmesi” adlı kitabında 1870’li yıllarda okul çağındaki Müslüman çocukların “yalnızca yaklaşık yüzde 15-20’sinin” okullaştığını, Birinci Dünya Savaşı arifesinde Ortadoğu’da okuryazarlığın yüzde 10’dan ibaret kaldığını yazıyor. (sf. 106-107)

Harf devriminden önce yapılan 1927 sayımında tespit edilen okuryazarlık oranı yüzde 10’dur; en sağlıklı rakam budur.

 

NAMIK KEMAL YAZIYOR

Osmanlı’da Hıristiyanların eğitimli ve zengin, Müslümanların eğitimsiz ve yoksul olmaları bütün aydınların ve Abdülhamid’in dikkatini çekmiştir.

Tanzimat’ın birinci ilkesi “maarif“ti.

Aydınlanma tarihimizin öncülerinden Namık Kemal, 27 Temmuz 1860 günlü Hürriyet gazetesinde geri kalmamızın sebepleri hakkında çok önemli bir makale yazdı. Makalenin başlığı çok ilginçtir:

“Türkistan’ın esbab-ı tedennisi!”

Türkistan dediği Osmanlı’dır; “esbab-ı tedenni” yani geri kalma sebepleri.

Şöyle yazıyordu:

“Millet-i İslamiye’nin yüzde 2’si yazı bilir çıkmaz, diğer milletlerin yüzde 20’si okuryazar bulunur.”

Diğer milletler dediği, Ermeniler ve Rumlardır:

“Onların içinde on yaşında çocuk az bulunur ki okuma yazma bilmesin ve gazete okuyamasın.

Bizimkilerin içinde onbeş yaşında çocuk pek nadir bulunur ki Türkçe iki satır bir tezkere yazabilsin”

Abdülhamid zamanındaki modern eğitim hamlesiyle okuryazarlık yüzde 10 civarına çıkabilecekti.

 

MÜSLÜMANLARIN DURUMU

Osmanlı’da Hıristiyan azınlıklar askerlik yapmıyor, ticaretle uğraşıyorlardı. Batı’daki Aydınlanma ile çok erken temasa geçmişlerdi. Bu özgüven onlarda ayrılıkçı milliyetçiliği güçlendirecekti.

Müslümanlar büyük çapta “köylü” idiler, uzun yıllar cephelerde üretim ve eğitimden mahrum kalıyorlardı.

İmparatorluk, Müslümanların sırtında ağır bir yüke dönüşmüştü.

Hıristiyanları orduya alma projesini Abdülhamid de benimsemiş ama uygulanamamıştı.

Müslümanlara hızlı okuma yazma öğretme konusunda, “sesli harfler” bulunmayan ve “bitişik” yazılan Arap harflerinin nispi bir zorluğu vardı. Bu zorluk sürekli tartışılıyordu.

Alfabe değişimine karşı olan Namık Kemal de bu zorluğu yazmıştır.

Enver paşanın “bitişik olmayan” yazı tecrübesi sonuç vermemişti.

 

KÜLTÜR DEVRİMİ

Latin harflerinin daha kolay olduğu bir gerçektir. Ancak İsmet Paşa’nın Abdi İpekçi’ye söylediği gibi harf devriminin amacı, “kolay alfabe”den ziyade Batılılaşma amaçlı kültür devrimiydi.

Yeni nesiller rejimin kontrolü altında yeni alfabe ile yazılanları okuyarak yetişecekti.

Bunun bir kültürel kopma yarattığı, Meşrutiyet devrindeki kuvvetler ayrılığı düşüncesinin ve zengin fikir hareketlerinin unutulduğu da bir gerçektir.

1939’da İsmet Paşa “Maarif Şurası”nı topladığında, Hukuk Fakültelerindeki “kitap yokluğu” ağır bir sorun olarak dile getirilmişti. Halbuki sırf anayasa hukuku dalında bile Babanzade İsmail Hakkı, Celalettin Arif, Osman Sermet gibi hukukçuların kitaplarıyla kütüphaneler doluydu.

Bugün bu sorunlar geride kalmıştır; hele günlük siyasetin hiç konusu değildir.

Eski Türkçedeki binlerce eser de yeni alfabeyle yayınlanmıştır.

Bugünkü vahim sorun şudur: Ne kadar okuyoruz?!!

Facebook Yorumları

reklam
12.11.2019
Osmanlı’da okuryazarlık ve harf devrimi
8.11.2019
Arınç’ı susturun!
6.11.2019
Adalet, nereden nereye?
5.11.2019
Mağduriyet yok mu?
3.11.2019
İmamlar Kureyş’ten olur!
1.11.2019
Ermeni tasarısı neler anlatıyor?
30.10.2019
İslam ve rejim
29.10.2019
Uyduruk halife öldürüldü
28.10.2019
Putin ‘Rus devleti’ni ayağa kaldırdı
27.10.2019
Lozan için yeni üslup?
25.10.2019
Zafer mi, hezimet mi?
23.10.2019
Tuhaf bir ihale
22.10.2019
Suriye’deki Rusya
20.10.2019
Hamasetten kiyasete
18.10.2019
Suriye’de kazanan kim?
16.10.2019
‘Arap kardeşlerimiz’
15.10.2019
Diplomasi cephesi
13.10.2019
Ey Amerika!
11.10.2019
Suriye için diplomasi
9.10.2019
Megaloman...
8.10.2019
Fırat’ın doğusu...
6.10.2019
‘Kuvvetler birliği istibdattır’
4.10.2019
Adaletin temeli hukuk...
2.10.2019
Gazi Meclis
1.10.2019
Rant ekonomisi neler yaptı?
30.09.2019
Aşırı doz
27.09.2019
Hukuku savunmak
26.09.2019
Suriye’de en zor dönem
24.09.2019
Dışlanan üç yazar
22.09.2019
Vesayeti aştık ama…
16.09.2019
Yeni partiler
11.09.2019
Keyfi tutuklama!
10.09.2019
‘Halkı kin ve düşmanlığa tahrik’
2.09.2019
Bir fazilet örneği
31.08.2019
Putin ‘müttefik’ mi?
28.08.2019
Milli tarih ve Malazgirt
25.08.2019
Dış sorunlar ağırlaşıyor
23.08.2019
Suriye kördüğüm
21.08.2019
Kayyım atamak
20.08.2019
En, en, en… Önemli sorun
15.08.2019
‘Ümmetin ihtilafı’
13.08.2019
En büyük alarm
11.08.2019
Merkez Bankası sisteme uyarlandı
9.08.2019
Siyasetin ‘etik’ sorunu
6.08.2019
Yolsuzluk ve kayırmacılık
5.08.2019
Temel sorun: Verimlilik ihmal edildi
4.08.2019
Kurallar, kurumlar
1.08.2019
Anayasa Mahkemesi hain mi?
30.07.2019
Uygurlar ve Suriyeliler
28.07.2019
Aliya İzzetbegoviç, bilge bir lider
26.07.2019
Tarih için kavga!
24.07.2019
Lozan ihaneti!
19.07.2019
Yargıtay’da adalet
19.07.2019
Yargıtay’da adalet
16.07.2019
Darbe ve örgüt
14.07.2019
Ortadoğu devleti
10.07.2019
l‘Faiz belası’
7.07.2019
Bilimde İran’ın gerisinde kalmak!
5.07.2019
Çocuklarımız neden başarısız?
3.07.2019
Yeni dip dalgası
2.07.2019
Sistem çalışıyor mu?
1.07.2019
Akşener’e FETÖ soruşturması
28.06.2019
Seçilmiş başkanları çalıştırmamak?
26.06.2019
AK Parti nereye?
25.06.2019
İktidarın işi zorlaşıyor
22.06.2019
Sayıştay ne yapıyor?
19.06.2019
Şehit Mursi ve hukuk sorunu
18.06.2019
İyi oldu ama
16.06.2019
Ekran başına
14.06.2019
‘Cehennemin dibine’
12.06.2019
Mekke yerinde duruyor!
11.06.2019
Adaylar ekranda tartışacak
9.06.2019
Her şey oy için!
7.06.2019
Çağı anlamak
5.06.2019
YSK’ya güven sarsıldı
4.06.2019
Fatih, bilim ve Konstantinopol
3.06.2019
Dolar niye düştü?
31.05.2019
Yargı reformu ne var ne yok?
29.05.2019
Taha Akyol‘Tövbe istiğfar’
28.05.2019
Avrupa’da ters rüzgarlar
27.05.2019
Siyaset fikirleri eğip büküyor
24.05.2019
Delilsiz karar
22.05.2019
Otoriter kalkınma!
21.05.2019
Ziya Selçuk yeni eğitim modelini anlattı
19.05.2019
Taha Akyol19 Mayıs 1919
17.05.2019
Türkiye sıkışıyor
15.05.2019
Dindarlık ve hukuk
14.05.2019
14 Mayıs 1950, tarihin dersleri
12.05.2019
YSK’nın gerekçeli kararı
10.05.2019
‘Nerede hata yaptık?’
8.05.2019
YSK ne yaptı?
7.05.2019
Hukuk devletinde ‘seçilmişler’
5.05.2019
AYM neye karar verdi?
3.05.2019
Adalet Akademisi, evet ama...
1.05.2019
Sizden, bizden
30.04.2019
YSK ne yapar?
28.04.2019
AYM Başkanı ne diyor?
24.4.2019
‘Belki Alman vatandaşı olurum’
23.4.2019
Vatansever olmak
21.4.2019
Dava ve devrim
19.4.2019
İptal edilir mi?
17.4.2019
Yanlış karar AİHM’den döner
16.4.2019
Demokrasi değilse ne?
14.4.2019
‘Yumuşak güç’
12.4.2019
Hukuk devletinde seçimler
10.4.2019
Manzara-i umumiye
9.4.2019
Hukukta seçimlerin iptali
7.4.2019
Savaş mı, seçim mi?
5.4.2019
Komplo mu hukuk mu?
3.4.2019
Sonuçlara itiraz
2.4.2019
Bundan sonrası daha önemli
31.3.2019
İslam’da yenilenme sorunu
30.3.2019
Bu seçimlerde partiler
27.3.2019
Hain kavramının hukuk karşılığı?
25.3.2019
İsrail uğruna!..
22.3.2019
Anzakların torunları
20.3.2019
Siyasette hurafeler çağı
19.3.2019
‘İslam Avrupa’yı istila ediyor’
17.3.2019
Haç-Hilal savaşı mı?
15.3.2019
Kutuplaşma dili
13.3.2019
‘Vatan tehlikede’
12.3.2019
Yargı Etik Bildirgesi
10.3.2019
Tarihten bir yaprak: Hakimler ve savcılar
6.3.2019
YÖK ne yapıyor?
5.3.2019
Asıl mesele: Hukuk devleti
3.3.2019
‘Özlenen geçmiş’
1.3.2019
Siyasette ‘hain’ söylemi
27.2.2019
İslamcı bir reformist
26.2.2019
İdam, din ve siyaset
24.2.2019
Bir çınar devrildi: Kemal Karpat
23.2.2019
Adalet kimden yana?
20.2.2019
Türkiye’nin bekası
19.2.2019
Despotların din reformu
17.2.2019
Lozan’a nasıl bakmalı?
15.2.2019
Medya nereye?
13.2.2019
‘Bizden’ olunca iyi mi olur?
12.2.2019
Zihnimizi farklı ışıklara açmak
10.2.2019
Bilimde İran’ın bile gerisindeyiz!
8.2.2019
Hüseyin’in trajedisi
6.2.2019
Türkiye nereden nereye?
5.2.2019
Bilmeden konuşmak, bilerek susmak
3.2.2019
Nüfusumuz 82 milyon
1.2.2019
Tanrı Trump’ı istemiş!
30.1.2019
Kodu mu oturtmak!
29.1.2019
Din ve siyaset
28.1.2019
Anayasa Mahkemesi ne yapıyor?
25.1.2019
Hasbihal
23.1.2019
Hukuk yolunda...
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan MARMARA YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
GÜNÜN YAZARLARI
Günün Yazarları


Aradığın Evi Bul. Emlak8.Net

Dijital Reklam Ajansı Serbay Interactive