Dersim Katliamı’nı anlatan ilk film: Zer

4.2.2018 - Bu Yazı 1601 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

Dersim Katliamı’nı anlatan ilk film: Zer

 Yönetmen Kazım Öz'in Zer’i, devlet güçlerinin Seyit Rıza liderliğindeki bir ayaklanmayı bastırması sırasında Alev Kürtleri acımasızca bastırdığı, 1938 Dersim Katliamını ele alan ilk uzun metrajlı film.

Film, ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan maddi destek alıp sonra aynı bakanlık tarafından sansüre tabi tutulan tek film olma gibi olağan dışı bir özelliğe sahip.

Nisan ayında İstanbul Film Festivali'nde galasının yapılmasının ardından Türkiye’de gösterime giren "Zer", şu anda uluslararası film festivalleri turnesinde gösteriliyor.

Edinburg, Selanik, Mannheim-Hidelberg, Hayfa ve Dakka gibi festivallerde gösterildi ve birkaç ödül kazandı.

Filmin yapımcısı olan Öz, daha önce 1990'lı yıllardaki Kürt öğrenci aktivistleri hakkında 2008 tarihli "Bahoz (Fırtına)" filmini çekmişti, Zer’in Washington’daki ilk gösteriminin ardından Ahval’e konuştu.

Dersim katliamı olarak bilinen şey, ordunun hava bombardımanı ve idam mangalarıyla, köyleri tamamen yok ederek on binlerce Alevi Kürdü isyancı veya sivil olmasına bakmaksızın öldürdüğü Türk tarihinin üzücü bir sayfası.

Hayatta kalanların çoğu zorla Türkiye'nin diğer bölgelerine sürüldü, aralarından bazı genç kızlar, harekatı yöneten askeri yetkililerin de bulunduğu Türk aileleri tarafından evlat edinildi.

Ayrıca, Türk Devleti’nin Türkleştirme programının bir parçası olarak Dersim adı Tunceli (Tunç ülkesi/diyarı) ile değiştirildi.

Dersim hakkında uzun metrajlı bir film yapılması için 2017 yılına kadar beklenmesi şaşırtıcı değil: Olay onlarca yıldır Türkiye'de nadiren kabul edildi, birkaç belgesel dışında sinemada çok daha az işlendi.

Tunceli'de büyüyen Öz, bölgenin rahatsız edici geçmişinin sadece son yıllarda daha açıkça konuşulduğunu söylüyor:

“Dersimliler, geride kalanlar, bu konuyu unutmak istediler... Dersim sonrasında birinci jenerasyon sessiz kalan jenerasyon. İkinci jenerasyon reddediyor Türkiye’de. Birincisi konuşmuyor, ikincisi reddediyor, üçüncüsü konuşmaya başlıyor.”

Harikulade bir şekilde çekilen ‘Zer’, babaannesinin (Güler Ökten) New York'taki bir hastanede ölüm döşeğindeyken kendisine seslendirdiği bir şarkının kökenini araştırmak için Türkiye'ye gelen, Fransa'da doğan ve ABD'de yetişen genç bir müzik öğrencisi olan Jan'ın (Arnavut aktör Nik Xhelilaj) hikayesini anlatıyor.

Türkiye'de, halası kendisine önemli bir aile sırrını anlatır: Babaannesi sadece Kürt değil, Dersim katliamından kurtulan bir Kürt’tü, bir Türk albayı tarafından 8 yaşında evlat edinilmiş ve Afyon'da bir Türk ismi ve kimliğiyle büyütülmüştü.

Öz, birkaç yıl önce Kültür ve Turizm Bakanlığına başvurdu ve maddi destek aldı ve Zer’i çekmeye başladı. O zamanlarda, Türkiye'nin AKP hükümeti, Türkiye'nin uzun süredir devam eden Kürt sorununu ele almak için 2009'da başlatılan siyasi bir çaba olan sözde "Kürt açılımını" hala destekliyordu.

Sonra, Kasım 2011'de Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Dersim katliamı için özür dileyen ilk Türk lider oldu.

Öz bu atmosferde, karar büyük ölçüde bir siyasi gündem tarafından motive edilse bile Hükümet’in Dersim üzerine bir film yapılmasını desteklemeye istekli olduğunu söyledi:

“Hükümet, açılımın bir gereği olarak bu tür tavizleri kendince vermek durumunda kaldı, ama aslında onların hepsi bir anlamda siyasi kararlardı, samimi kararlar değildi.”

AKP'nin Dersim katliamını tanıması siyasi açıdan avantajlıydı, çünkü cumhuriyetin ilk dönemlerinde iktidarda olan eski CHP hükümetini kötü gösteriyordu.

“AKP 1938 Dersim’i, kendince rakip gördüğü CHP’nın bir suçu olarak Türkiye’de, dünyada yansıtmak istedi. Ve bunu yaparak, Kürtleri ve Dersimlileri yanına çekmek istedi.” diyor Öz.

Kazım Öz

Bununla birlikte, 2017 ilkbaharına gelindiğinde, Kürt açılımı 2015'te sona ermiş ve Türkiye'deki siyasi rüzgar yön değiştirmişti. Sinema Genel Müdürlüğü, Zer’in ancak filmin dört dakikasının kesilmesi koşuluyla gösterilebileceğine karar verdi.

Filmin İstanbul Film Festivali’ndeki galası için Öz, yasaklanan görüntüleri şu cümleyi içeren siyah bir ekranla değiştirdi:

“Bu sahneyi T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü Üst Denetim Kurulu tarafından sakıncalı bulunduğu için izleyemiyorsunuz.”

İzleyiciler memnun olmadı. “Film sansürlü gösterilince seyircilerin çok farklı tepkileri meydana geldi —slogan atanlar, yuhalayanlar falan.” diyor Öz.

Ve bu yüzden, festivalden sonra, tarihinde ilk kez, Denetim Kurulu filmle ilgili daha önceki iznini iptal etti ve yalnızca sorunlu bölümlerin tamamen kaldırılmış olarak Türk sinemalarında gösterime girebileceğine karar verdi.

Zer’in Türkiye dışında gösterilen sansürsüz versiyonunda izlenebilen kesilmiş görüntüler, siyasi açıdan hassas olan köy duvarındaki "Tüm devletler teröristtir" yazısını ve dağlarda kaybolduğunda Jan’a yardım eden bir grup PKK savaşçısının bulunduğu sahneyi kapsıyor. Yasaklı bir diğer bölümde ise, Dersim Katliamının faillerinin ve ondan kurtulanların fotoğrafları yer alıyor.

Sonuçta, izleyiciler Zer’i sansürlü ya da sansürsüz dakikalarla seyretseler de filmin mesajı açıkça belli oluyor: Türkiye, sadece Dersim gibi rahatsız edici olayları irdeleyerek geçmişiyle tam olarak hesaplaşabilir.

Facebook Yorumları

0 0
reklam
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan MARMARA YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
  
'Komünist Başkan' Dersim'den aday adayı
...
  
Dersim Katliamı’nı anlatan ilk film: Zer
...
  
...
  
Bugün Sivas Katliamı’nın 22. yılı
2 Temmuz 1993’te Sivas Madımak Oteli’nde yakılarak öldürülenler için eski Madımak Oteli önünde saat...
  
Sivas Katliamı’nın 22. yılı
2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas Madımak Otel’de gerçekleşen katliamda 33 aydın 2 otel çalışanı yanara...
  
Perinçek: Seyit Rıza değil Atatürk, Dersim değil Tunceli desinler CHP'yle birleşiriz
'Kürtçe ile bilim yapmak mümkün değil, Ali okula git, Ayşe ip atla seviyesinde kalır'...
  
Dersim kazısından çıkan kemikler Cumhuriyet muhabirinin ailesine ait: Artık onların da bir mezarı olacak
Miyase İlknur, Dersim'de yapılan kazıları yerinde izledi...
  
'Dersim kazısı'nda 10 insana ait kafatası bulundu
Dersim İsyanı'ndan sonra düzenlenen harekâtta, Canan ve Baran ailelerine mensup 24 kişinin kurşuna d...
  
'Dersim kazısı'nda kemikler bulundu
Dersim İsyanı'ndan sonra düzenlenen harekâtta, Canan ve Baran ailelerine mensup 24 kişinin kurşuna d...
  
...
  
...


EN ÇOK OKUNANLAR