Ahmet İNSEL



Bookmark and Share

Coronavirüs Bazı Ezberleri Bozarken...


31.03.2020 - Bu Yazı 3100 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

 Dünyada üretimin ortalama üçte birinin durduğu, dünya nüfusunun yarısına yakınının kısmen veya tamamen eve kapandığı, hemen her yerde sosyal ilişkilerin en aza indiği bir küresel karantina hali yaşıyoruz. Bunun yarattığı iktisadi daralma şokunun Nisan-Mayıs ayları içinde dünya ölçeğinde daha derinleşmesi güçlü bir ihtimal. Sadece sağlık ve ekonomi açısından değil, siyasal, kültürel ve insani varoluş açılarından bir büyük alt üst oluşun, bir bunalımın içindeyiz. Bu daha önce bildiğimiz bunalımları hatırlatsa da, onların hiçbirine benzemiyor.

Her şeyden önce, şu son derece basit soruyu hem kendimize hem başkalarına sormamız gerekiyor: Coronavirüs salgınının yarattığı büyük krizin doğuracağı tahmini sonuçlardan hareket edip, kriz sonrasındaki iyi veya kötü yeni dünyaları bugünden kâğıt üzerinde kurmaya alelacele koyulmadan önce, salgının durmasını, en azından yavaşlamasını beklemek gerekmiyor mu? Ve bunu beklerken, kamu otoritelerinin insan yaşamını ve az korunaklı veya korunaksız kesimleri, işsiz kalmış emekçileri, çaresiz kalmış küçük serbest meslek erbabını koruma amaçlı en etkili önlemleri acil almasını talep etmek, bu konuda güçlü bir toplumsal hareketlenme sağlamak asıl acil olan değil mi?

Bu soruyu sormanın nedeni, farklı siyasal eğilimleri olan bir dizi kanaat önderinin bugüne kadar bilmediğimiz, görmediğimiz türde olan ve daha yeni başlayan bu büyük küresel şokun sonrasını dillerine dolamış olmaları. İnsan bunun nedenini kendine sormadan edemiyor. Örneğin Zizek’in yaptığı gibi, daha salgın ortalığı kasıp kavurmaya yeni başlamışken, pandemi sonrası önerilerle bir telaş ortaya atlamanın nedeni, sözü ilk söyleyen olma arzusu mudur[1]? Ya da her şeye, her zaman, aynı yerden, aynı biçimde ve aynı kavramlarla bakmanın Agamben’i düşürdüğü durum kaçınılmaz mıdır?[2] Belki bu acelecilik, bu sözü ilk söyleyen olma telaşı, kullandığı çözümleme biçimleri ve kavramlarla kendisine ait bir tescilli marka oluşturma ve bunu koruma amacının bir sonucudur. Her seferinde bunları öne sürerek, göz önünde kalma, el üstünde tutulur olma, yarattığı küçük tekel alanını koruma çabasıdır belki. Ve sonuçta, kendi düşünce dünyasının yapılarının, kavramlarının, kendi markasının bütünüyle bağımlısı olmak demektir. Her fırsatta konuşmasının veya yazısının bir köşesine “ben bunu söylemiştim/yazmıştım” ifadesini sokuşturmadan duramayan büyük ve küçük narsisist kişilerin daha taşkın bir hali değil midir bu?  

Bu söz taşkınlığı elbette yeni değil, sürekli olarak var ama böyle bir ortamda göze daha fazla batıyor. İçinde bulunduğumuz büyük sarsıntı sadece iktisadi değil, toplumsal ve siyasal olarak da bugüne kadar yaşamadığımız, bilmediğimiz bir biçimde tezahür ediyor. Yaşanan evrensel olağanüstü durum, savaş olmayan bir savaş gibi. Bu savaş benzetmesinin yöneticilerin dilinden düşmemesi anlamsız değil elbette. Böylelikle alınan önlemlerin istisnailiğine bir meşruiyet gerekçesi sağlanması amaçlanıyor. Ama bunun tam tersini yapan, ülkesinde on binlerce kişinin ölecek olması tehlikesini yadsıyan, yerel yönetimlerin aldığı kısıtlama kararlarını açıkça eleştiren, yaşlı olmayanların hiçbir şey yokmuş gibi hayatlarını sürdürmesini teşvik eden Brezilya başkanı Bolsonaro mu haklı? Şimdi asıl eleştirilmesi gereken “istisna hali”, Bolsonaro’nun insan hayatını ekonomik hayat için açıkça feda etmeyi göze alan son derece faydacı yaklaşımı değil mi?  

 ***

Yaşanan krizi, 1929 buhranına ya da 2008 mali krizine benzetmek, onlarla karşılaştırmak nafile bir çabadır. Çünkü bugün başta para sistemi olmak üzere, ne iktisadi sistem ne iktisat politikası araçları 1929’a benziyor. Üretim ve ticaretin aniden durduğu, işsizliğin bir anda zirve yaptığı bu corona krizi, finans aktörlerini vuran ama devletlerin mali piyasalara o güne kadar görülmemiş oranda likidite enjekte etmeleriyle yıkıcı etkisi büyük ölçüde bastırılan 2008 krizine de benzemiyor. Son kırk yıl içinde iktisat politikalarına hâkim olan katı ideolojik dogmaları tuz buz ediyor. Ama olağanüstü sayıda ölümle er veya geç bu salgın yatıştığında, bugün dile getirilen “hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” iddiasının hızla unutulma ihtimali ne yazık ki azımsanmayacak kadar kuvvetli.

Her şeyden önce, “hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” diyenlerin çoğu, kendi tescilli markalı ürünlerinin biraz şeklini şemailini değiştirip, üzerine yeni bir etiket koyup, ortaya sürmeye devam ettikleri için bu ihtimal kuvvetli. Milliyetçiler için kalıcı çözüm, sınırlara yüksek duvarlar çekmekten geçiyor. Devletlerin hızla sınırları kapatmasını dört elle alkışlıyorlar ve bunun geleceğin güvenli toplum modeli olduğunu iddia ediyorlar.  Muhafazakârlara göre ise modern yaşamın zayıflattığı maneviyatın, imanın yeniden güçlendirilmesi Covid-19 sonrasının ana perspektifi olmalı. “Eskiden daha iyiydi” nostaljisiyle yaşayanlar başımıza gelen felaketin sorumlusu olarak yeni olan ne varsa onu gösterirlerken, eskinin salgınlarındaki ölüm oranlarını bugünkü dünya nüfusuna oranladığımızda sayının milyara yaklaşan ölüm olduğunu söylemiyorlar. Günümüzün tıbbi müdahale imkânlarının ölüm oranını çok büyük ölçüde azalttığını hasıraltı ediyorlar. Liberal reformcular ise haldeki durumdan “reformların” yeterince radikal şekilde, sonuna kadar götürülmemiş olmasını sorumlu tutuyorlar. Kimi çevreciler daha ciddi çevre politikalarının; sosyalistler ise sosyalist politikaların tek çözüm yolu olduğunu iddia ediyorlar. Liberaller bir yandan Batı toplumlarında sosyal devletin aşırı şişmiş olmasından, diğer yandan sağlık sisteminin yetersizliğinden aynı zamanda şikâyet edebiliyorlar. Avrupalı milliyetçiler bir yandan AB’yi ulusüstü olmakla suçlarken, diğer taraftan AB’nin bugün ortak sağlık politikası yürütme konusunda elinin kolunun bağlı olmasını eleştiriyorlar. Demokratlar, bazı hükümetlerin, sermaye çevrelerini koruma kaygısı içinde, sokağa çıkmayı kısıtlama ve üretim faaliyetlerini durdurma kararı almamalarını eleştirirken, bu olağanüstü hal önlemleri alınınca onları teşhir ve telin etmeyi elden bırakmıyorlar. Örnekleri çoğaltmak mümkün. Bunlar salgın sonrasının dünyasının salgın öncesinden çok farklı olmayacağının işaretleri olarak ele alınabilir.

Buna karşılık, bu salgının neoliberal küresel hegemonyanın dogmalarını birkaç hafta içinde yıkmış olması üzerinde düşünmeye değer. Yıkılan dogmaları hatırlatalım. Birçok Batı devleti, bugüne kadar teknokratların, sermaye çevrelerinin, solcu veya sağcı muhafazakârların uçuk kaçık veya tehlikeli solcu ütopyası olarak gördükleri yurttaşlık gelirini acilen uygulamaya başladı. ABD senatosu hanehalklarına yönelik 880 sayfalık ve iki bin milyar dolarlık bir mali destek yasasını oybirliğiyle onayladı. Aşırı liberal, anarko-kapitalist eğilimli senatörlerin yasaya çok direnmeden evet demeleri, çekimser oy vermeye bile cesaret edememeleri anlamlıydı. Yasa senatoda oylanmadan birkaç saat önce, ABD’de son bir hafta içinde üç yüz bin kişinin işsizlik yardımı için başvurduğu verisi yayınlanmıştı. Demokrat çoğunluğun olduğu Kongre’nin başkanı Nancy Pelosi, kongrenin yasayı hemen onaylayacağını söylerken, yaşanan altüst oluşu özetliyordu: “Yasa, Cumhuriyetçilerin işletmeleri kollayan yaklaşımından demokratların emekçilere öncelik veren yaklaşımına dönüşü simgeliyor.” Elbette bu öncelik değişimi karşısında neredeyse boğulacakmış gibi feryat eden neo-liberaller çıktı ama artık onlara kulak veren pek kimse kalmamıştı.

Bu yurttaşlık geliri uygulaması, adı bu olmasa da, şimdilik birkaç aylığına geçici olarak yürürlüğe konmuş ve her ülkede farklı yöntemlerle benimsenmiş olsa da, artık Batı toplumlarının ortak hafızasına yerleşecek. “Bunu yapmak demek ki mümkündü” fikri ortak bilince kazınacak. Bunun kalıcı hale gelmesi elbette kriz sonrasında bu fikri taşıyacak siyasal hareketlerin başarısına ve kararlılığına bağlı olacak. Benzer bir neoliberal dogma olan, kamu sağlığının piyasa ekonomisi aktörlerine teslim edilmesinin en iyi sonucu vereceği fikrinin nasıl büyük bir tehlike barındırdığı apaçık ortaya çıktı. Müştereklerin eğitim, su, temiz hava, çevre, kültür gibi, sağlığı da içerdiğini; bunların özel çıkarın soğuk sularına bırakılmasının nasıl bir tehdit oluşturduğunu insanlar evlere haftalarca, belki aylarca kapanarak görüp, yaşıyorlar.

Benzer bir gelişme kamulaştırmalar konusunda yaşandı. Yıllardır özelleştirmenin nimetlerini ağzından düşürmeyen liberal yöneticiler, birdenbire bankaların, havayolu ve demiryolu şirketlerinin, ilaç fabrikalarının, özel hastanelerin kamulaştırılması ihtimalinden, bunun gerekebileceğinden söz eder oldular. Daha bir buçuk yıl önce kendisine sağlık bütçesinin daraltılmasından, hastanelerde yatak sayısının azaltılmasından şikâyet eden bir hemşireye, kibirli ve sinirli bir edayla, “sihirli bir para yok, ayrıca borcu sonra çocuklarınız ödemek zorunda kalacak” diye yanıt veren Fransa Cumhurbaşkanı Macron, şimdi sağlık çalışanlarının ücretlerini arttırma, sağlığa çok büyük mali kaynak yöneltme vaadiyle sağlık emekçilerini motive etmeye, yangını söndürmeye çalışıyor.

Maastricht kriterlerinin askıya alınacağını ve belki tarihe karışacaklarını iki ay önce kim tahmin edebilirdi? Almanya’da mali ortodoksluğun küstah temsilcilerinin iş dünyası zarar görmesin, gerisi ne olursa olsun taleplerini İçişleri Bakanı’nın elinin tersiyle itecek gücü bulması için böyle bir salgın afeti mi gerekiyordu? Örnekleri çoğaltabiliriz. Ulusüstü Avrupa Merkez Bankası, ulusal egemenlikçi siyasilerin alkışları arasında doğrudan şirketlere kaynak sağlama kararı aldı. Ulusal egoizmin timsali haline gelmiş olan Almanya, Hollanda, Avusturya ve İsveç direniyor ama Avrupa Merkez Bankası üye devletlere büyüklükleri oranında paylaştırılacak ortak borçlanma kararı almaya hazırlanıyor. Aşırı küreselleşen üretim zincirinin yeniden yerelleşmesi fikri artık bir güvenlik ihtiyacı olarak kendini dayatıyor…

                                   ***

Coronavirüs salgını I. Dünya Savaşı sırasında bazı tarihçiler ve siyasetçilerin “savaş sosyalizmi” olarak tanımladıkları yeni iktisat politikası uygulamalarının zuhur etmesini bir açıdan hatırlatıyor. O “büyük savaş” sırasında Fransa, Almanya ve İngiltere’de hükümetler, o güne kadar akıllarının köşesine bile getirmedikleri bir dizi kamu politikasını, yepyeni vergiler ve devletleştirmeler başta olmak üzere, ilk kez uygulamışlardı. Bu sosyalizm değildi elbette ama devletin iktisada böyle büyük çaplı müdahalesi bir ilk olduğu için, sosyalizmi andırıyordu. Bunların bir kısmı savaş sonrasında kalıcı oldu. Ne var ki bu yeni iktisat politikası araçları, savaş sonrası yürürlükten kalksalar bile, artık toplumsal hafızada yer etmişlerdi. 1929 buhranından çıkmak için ancak 1933’te ABD’de başvurulan New Deal politikası, I. Dünya Savaşı sırasında yaşanan epistemolojik kopuşun yansımasıydı. Ama sosyal devletin hayata geçmesi için ikinci bir dünya savaşını beklemek gerekti. Bugün birçok hükümetin, daha birkaç hafta önce söylediklerinin tam tersini yapmaya alelacele soyunması benzer bir epistemolojik kopuş ihtimalini gündeme getiriyor.

Müştereklerin piyasa ekonomisi tahakkümü dışına çıkarılması, iktisadi küreselleşmeden üretimde yeniden yerelleşmeye dönülmesi, kamunun düzenleyici gücünün sadece yasayla sınırlı kalmayıp, üretim ve dağıtımda da yeniden aktif hale gelmesi gibi önlemlerin salgın sonrasında kalıcı olma ihtimali var. İnsanların evlerine haftalarca, belki birkaç ay kapalı kalmaları kendilerinin her şeyden önce sosyal bir varlık olduklarını, sadece dar aile çevresine değil, çok daha geniş bir toplumsal ilişki ağına ihtiyaç duyduklarını yeniden keşfetmelerini de sağlıyor. Bunun toplumsal bilinçte farklı izler bırakması ve bireycilik ideolojisinin çanına ot tıkaması mümkün.

Madalyonun diğer yüzünde ise, bugün kısıtlanan temel özgürlüklerin bir kısmının kısıtlılığının kalıcı olması veya iktidarlara her an yeniden bunları kısıtlama bahanesi verecek olması da var. Buna en yakın örnek olan Macaristan otokratı Orban, bu durumu fırsat bilip, ülkeyi süresiz biçimde kararnamelerle yönetme yetkisi alıyor. Bu fırsatı Türkiye’nin otokratı 2016 darbe teşebbüsü sonrası kullanmıştı. Şimdi coronavirüs krizi bahanesiyle ve salgınla mücadeleye sekte vurma pahasına iletişimi de bütünüyle denetim altına almaya çabalıyor.

Bütün bu gelişmelerin epistemolojik bir kopuşu kuvveden fiile geçirmesi, siyasal dinamiklerin bunları nasıl yönlendireceğine bağlı olacak. Devletin iktisada müdahalesinde son derece önemli bir eşik atlanmasına yol açan I. Dünya Savaşı’ndan yirmi yıl sonra, aynı ülkeler daha da büyük bir savaşa kendilerini ve dünyayı sürükleyerek, o büyük kıyımdan yeterli ders alınmadığını da göstermişlerdi. Diğer taraftan, I. Dünya Savaşı sonrasında kapitalizmin beşiği haline gelen ABD’de gelir vergisinin en üst diliminde vergi oranı %80’nin üzerindeydi! Onun için bugün, kriz sonrası nasıl olacak tartışmasından önce, bu büyük krizin yarattığı tabula rasa dalgasını değerlendirmeye ihtiyacımız var.

Sağlık alanında başlayan ama sonuçları iktisadi, mali, demokratik ve bazı açılardan insani varoluşla ilgili olan bu büyük bunalıma karşı, bunalım sırasında verilen ve verilmeyen yanıtlar, alınan ve alınmayan önlemler üzerine tartışmanın yoğunlaşması daha önemli. Çünkü bugün yapılan ve yapılmayanlar yarın yapılabilecek olanları belirleyecek. Covid-19 sonrası üzerine kumdan şatolar kurma değil, bugün ve burada, bu insani felakete sebep olan politikaların sorumluluğunu teşhir etme ve başka türlü bir toplumsal varoluşun somut adımlarını atma, iktidarları bunları atmaya mecbur kılma zamanı değil midir?            


[1] 120 sayfalık kitap çok yakında dağıtıma çıkacak, “Pandemic. Covid19 Shake the World”, https://www.orbooks.com/catalog/pandemic/. Bu konuda kendisiyle yapılan bir söyleşi için, https://www.haberturk.com/zizek-insanligin-hayatta-kalabilmesi-icin-kuresel-komunist-tedbirlere-ihtiyac-var-2625909.

[2] Bu iki düşünürün farklı yaklaşımlarının değerlendirildiği bir yazı için bkz. İrem Taşçıoğlu’nun yazısı: https://www.birikimdergisi.com/guncel/9996/zizek-agamben-schmitt-covid-19-istisna-hali-ve-yeni-bir-etiko-politik-alanin-imkani-uzerine-notlar

Facebook Yorumları

reklam
31.03.2020
Coronavirüs Bazı Ezberleri Bozarken...
4.02.2020
Komplo Anlatısının Dayanılmaz Hafifliği
12.12.2019
Yerli ve Milli Nomenklatura
28.11.2019
Bolivya’da Özeleştiri Zamanı: “Evo Olmazsa Her Şeyin Çökeceğine İnanıyorduk!”
1.11.2019
“Yeter Artık!” İsyanları
27.09.2019
Kadınkırım
16.07.2019
Çin Devletinin
4.07.2019
Tökezledi Ama Halen Ayakta…
15.07.2019
Çin Devletinin "Doğru Haber"i
3.07.2019
Tökezledi Ama Halen Ayakta…
9.06.2019
Diktatörlerin Servetleri
28.05.2019
Atın Üsküdar’ı Geçmemesi İçin
10.4.2019
Erdoğanizm Rubicon’u Geçiyor mu?
28.3.2019
31 Mart’ta Oy Vermemenin Anlamı
6.2.2019
“Saldırgan Kimlikler” ve Çoğunlukçu Müslüman-Türklük
13.12.2018
Seçimli Otokrasilerde Seçimler Tuzak mıdır?
22.11.2018
Milliyetçilik Yurtseverliğe İhanet midir?
7.11.2018
Popülizm Demek Yeterli mi?
30.10.2018
Büyük Gözaltında İlerlerken
24.10.2018
Doğru ve Yanlışın Önemsizleşmesi
13.10.2018
İsrail’de ulus-devlet temel yasası
10.9.2018
Cumhuriyet Gazetesinden Ayrılmama İlişkin Kısa Bilgi
5.9.2018
Hınç politikaları ve nihilizm
2.9.2018
Bir otokrat prototipi
30.8.2018
Trump'tan Önce Berlusconi Vardı
26.8.2018
Üzerine suç atmanın dayanılmaz hafifliği
22.8.2018
Trump ve yeni otoriterizm
15.8.2018
Büyük kriz gözüktü
12.8.2018
İş Allah’a kalınca....
8.8.2018
Anti-konformist gericilik ve yavaşlayan küreselleşme
5.8.2018
Yeni-patrimonyalizm üzerine
15.7.2018
Liberalizmden doğan otoriter kapitalizm
11.7.2018
Erdoğanizm Türkiyesi
8.7.2018
Post-komünist otoriter kapitalizm
4.7.2018
Otoriter kapitalizmin geleceği
2.7.2018
Erdoğanizm ve İki Türkiye
30.6.2018
Kindar nesil böyle yetiştirilir
27.6.2018
Durum budur…
24.6.2018
Yarın ve ötesi
22.6.2018
Bu Badireden Sükûnetle, Demokratik Yollarla Kurtulmak…
20.6.2018
Paçalardan akan ne?
17.6.2018
Kibrin otokrat hali
12.6.20183
Siyasette yalan ve yanlış
6.6.2018
Tayyip Erdoğan pişman mıdır?
3.6.2018
Gazeteci istihbaratçıyla işbirliği yapınca...
30.5.2018
Dindaş/ırktaş demokrasisi
27.5.2018
Cumhurbaşkanı koruması PÖH’e teslim
23.5.2018
Üfürükçü hoca analizleriyle ekonomiyi yönetmek
20.5.2018
HDP’nin alacağı oyun önemi
16.5.2018
AB Sayıştayı’ndan YİP uyarısı
13.5.2018
Enkaza işaret etmek yeterli değil
9.5.2018
Diktatörler seçimle gider mi?
6.5.2018
HDP kilit parti olabilir
1.5.2018
Seçim öncesi 1 Mayıs
25.4.2018
Uzatmalı iktidar Ermenistan’da beş gün sürdü
22.4.2018
Ahlak düşkünlüğü siyaseti ve huzur ihtiyacı
18.4.2018
Başkanlığı bir türlü bırakamayanlar
16.4.2018
Trump’ın kuyruğundaki Macron
15.4.2018
Fransa’da yeniden laiklik tartışması
11.4.2018
Satranççıya karşı tavlacı
8.4.2018
Seçimli tek adam olmanın bazı zorlukları
4.4.2018
Sessiz devrimden kültürel karşıdevrime
1.4.2018
Macron SDG’ye hangi vaatte bulundu?
28.3.2018
Irkçılığı besleyen yalan haberler
25.3.2018
Kürt halkının başına gelenler
24.3.2018
Rusya'da Boykot da Kaybetti
22.3.2018
Putin kazandı boykot kaybetti
19.3.2018
Düşük katılım oranı iktidarları yıpratmaz
14.3.2018
Yerli ve milli haset patlaması
11.3.2018
Muktedirler iktidarı kaybetmekten çok korkunca
7.3.2018
Faili meçhul suç şüphelisi!
25.2.2018
Seçim güvenliğini yitirmek
22.2.2018
“Devlet Benim”den “Ben Devletim”e!
21.2.2018
Hasetten beslenen kin
18.2.2018
Mısır’da El Sisi, Türkiye’de Erdoğan
13.2.2018
Eşitsizlikler dünyası
11.2.2018
‘Türk halkında savaşa karşı bir hissiyat vardır’!
4.2.2018
Seçimli otokrasiler
31.1.2018
İsrail gibi olmak?
27.1.2018
Savaş ve medeniyet kaybı
21.1.2018
Üç seçim türü karmaşası
17.1.2018
Tiranlık üzerine
14.1.2018
AYM kararı ve istibdat idaresi
11.1.2018
“Ah, Sersemler! Bir Bilseler…”
10.1.2018
Anlamak İstenmeyen durum berrak
7.1.2018
Diktatörlük el kitabı
24.12.2017
Demirtaş kararı ve düşman ceza hukuku
20.12.2017
Milliyetçi, muhafazakâr ve neoliberal Avrupa
18.12.2017
İstibdat rejimi manzarası
13.12.2017
Suriye’de kirli çamaşırlar ortaya çıkıyor
10.12.2017
AB Parlamentosu’nda Türkiye
5.12.2017
‘Tak şak’ davalarında yeni perde açıldı
2.12.2017
İktidar blokunun çimentosu ‘FETÖ’ silahı mı?
28.11.2017
İktidarın şüphelileri
26.11.2017
Çatışmaların Önlenmesi Ödülü Hrant Dink Vakfı’na
21.11.2017
2019’da nereden tam kopuş?
18.11.2017
Diktatörlük, demokrasi, gazetecilik
15.11.2017
Joseph Goebbels’in tavsiyeleri
12.11.2017
Silahlı terör örgütü üyeliği suçu
8.11.2017
Diktatör kime denir?
5.11.2017
Devlet terörü ve adli cinayet
31.10.2017
FETÖ suçlaması
29.10.2017
İktidarın ‘beka sorunu’
24.10.2017
Kürt’e ‘ağır yaptırım’ makbul mü?
21.10.2017
Bir demokrasi kültürü ‘kolaylaştırıcısı’
17.10.2017
Zengin dostu elit tahakkümü
15.10.2017
İşkenceye geniş tolerans zamanı
10.10.2017
‘Kokteyl terör’ terörü işbaşında
8.10.2017
Dinci milliyetçilik
3.10.2017
Yalanın egemenliği
1.10.2017
Türkiye’de ‘laiklik’ laik midir?
27.9.2017
Kürd referandumu, bir turnusol kâğıdı
19.9.2017
İki turlu seçime hazırlanmak
17.9.2017
Yerli ve milli kindarlık, faşizm
12.9.2017
Bütünüyle çökmüş bir dava
9.9.2017
Devlet terörü
6.9.2017
Portekiz’de sol ittifakın başarısı
3.9.2017
Reaksiyoner hınç
1.9.2017
Mevcut Rejim, İktidar veya Devlet Faşist midir?
30.8.2017
Otokrasi: Seçimli mi seçimsiz mi?
29.8.2017
Türkiye cumhurreisliği polis devleti
23.8.2017
İnsan hakları savunucuları hâlâ tutuklu
29.7.2017
Otokratlar bağımsız medya olabileceğine inanmazlar
26.7.2017
Rehin alınan Cumhuriyet çalışanları
23.7.2017
İktidarın rehin alma politikası
18.7.2017
Fransa’da OHAL’den ‘yumuşak despotizme’ geçiş mi?
15.7.2017
Endişeli bir AKP’li portresi
12.7.2017
Bu şiddet rejimi sürekli el yükseltmek zorundadır
8.7.2017
Şimdi yakın tehlike hak savunucuları mı?
4.7.2017
Adalet için açlık grevi
1.7.2017
Barışçı, etkili ve medeni bir yürüyüş
30.6.2017
Uzak Bir Diyardan Terör Gerekçeli İstibdat Manzarası
27.6.2017
Laik zımmi statüsü
24.6.2017
Sadece darbe yaparak anayasa ihlal edilmez
20.6.2017
En büyük parti sandığa gitmeyenler olunca?
17.6.2017
İstibdat idaresi ve Adalet Yürüyüşü
13.6.2017
Aşırı merkezin siyasette vakum etkisi
11.6.2017
Theresa May’in ters tepen hesabı
7.6.2017
Suriye’de bitmeyen kimyasal silah kullanımı
3.6.2017
Tayyip Erdoğan’ın kültür savaşı
31.5.2017
Hem suçlu hem güçlü
27.5.2017
Donald Trump azledilecek mi?
23.5.2017
Parti-devlet başkanını eleştirmek?
21.5.2017
Sivil itaatsizlik hem hak hem görevdir
17.5.2017
Basın ve ifade özgürlüğünde ileri aşama
13.5.2017
Çoğunlukçu tahakküm üzerine
10.5.2017
Fransa’da aşırı merkez zamanı
7.5.2017
‘Ben devletim!’: Bürlesk ve despotik otoriterizm
3.5.2017
Milli Reis dönemi başlarken
26.4.2017
Fransa’da Neoliberal İlericilik Kazanacak mı?
25.4.2017
Sağın ve solun kaybettiği bir seçim
22.4.2017
16 Nisan çöküşün miladı mı?
19.4.2017
Atı alan Üsküdar’dan öteye geçebilecek mi?
16.4.2017
Dayatılan badireye hayır!
11.4.2017
Tek Adam ve Tek Parti güzellemesinde saflar değişti
9.4.2017
‘Hayır’ herkesin geleceğinin güvencesidir
4.4.2017
Gerçeklik çatışması
1.4.2017
Hayır diyenler terörist değilse, zimmî!
29.3.2017
Günümüzde otokrasi üzerine
26.3.2017
Hapse atmasa da toplumdan tecrit ediyor!
21.3.2017
Demokrasi sonrası mahşerin üç atlısı
19.3.2017
AKP ve MHP seçmeninde kararsızlık
14.3.2017
‘Haydut devlet’ nasıl olunur?
12.3.2017
Sosyal-demokrasi ve liberal-milli küreselleşme
7.3.2017
Hollanda’dan ‘sınırları kapatalım’ çağrısı
5.3.2017
16 Nisan’da post-demokrasi oylanacak
1.3.2017
Siyasal travmayı hayır diyerek yenmek
22.2.2017
‘İktidarı bozan kaybetme korkusudur’
19.2.2017
Kolonizasyon insanlığa karşı suçtu!
15.2.2017
Taraflı ‘tarafsızlık’
12.2.2017
Eskiden vatan hainiydi, şimdi terörist oldu!
8.2.2017
‘Ermeni soykırımı’nı inkâr, suç olabilir mi?
6.2.2017
Fransa’da Solu Bölen Kavram: Laiklik
5.2.2017
Tek adam sistemi ve ikircikli AKP’liler
1.2.2017
Yumuşak uzlaşmanın sonu
29.1.2017
Yargısız infaz politikası
25.1.2017
Tarihi tecrübelere dayanarak ‘Hayır’
22.1.2017
Gerçek özgürlük nereden geçer?
19.1.2017
Başkancı muhafazakârmilliyetçi tahakküm
15.1.2017
Ahlaki çöküşün girdabında
11.1.2017
En kötü zaman
9.1.2017
Kesintisiz OHAL ya da Cumhurun Başkanlığı Rejimi
7.1.2017
Paris’te üç Kürt kadın öldürülmüştü...
28.12.2016
İktidardan gitmemek için mi?
25.12.2016
Halep kurtuldu mu, düştü mü?
20.12.2016
Anayasal diktatörlük
19.12.2016
Faşizmin sıradan yüzleri
14.12.2016
İntikam söylemi teröre yarar
11.12.2016
Üç milyar Avro’ya ne oldu?
7.12.2016
Post-gerçekle, nereye kadar?
4.12.2016
Kıbrıs’ta son tango?
2.12.2016
Portekiz’de Sol Koalisyonun Birinci Yılı
30.11.2016
2023 hedeflerinin başına gelenler
27.11.2016
‘Ortaklığı baştan bozamayız!’
23.11.2016
Rahat hareket etmenin bedeli
21.11.2016
Bir Yeni Türkiye İdeali Olarak Belarus
16.11.2016
Milliyetçimukaddesatçı iktidarın kökenleri
13.11.2016
Michael Moore’un öngörüsü ve önerileri
9.11.2016
Yeni Türkiye mamulü bir yaratık
6.11.2016
İslamcımilliyetçi blok işbaşında
2.11.2016
Gidişat hızlanıyor!
30.10.2016
Tarih tekerrür mü edecek?
26.10.2016
Diktatörlüğün turnusol kâğıdı
23.10.2016
Plebisite dayanan diktatörlükler
19.10.2016
Plebisiter diktatörlük ya da yerli faşizm
12.10.2016
Fransa’da OHAL tuzağı, Türkiye’de OHAL lütfu
9.10.2016
Keyfi yönetime karşı direniş hakkı
5.10.2016
İrredantizm üzerine
2.10.2016
Milliyetçi-İslamcı irredantizm ve örfi hukuk
28.9.2016
Güçlünün devleti güçlünün hukukudur
25.9.2016
Nihat Tuna’nın ardından
21.9.2016
Donald Trump seçimleri kazanabilir
18.9.2016
FETÖ/PDY iddianamesinin kör açısı
14.9.2016
Keyfi yönetim ve Zübük
8.9.2016
‘Bindik bir alamete...’
4.9.2016
Allah’ın lütfu, şok politikası
2.9.2016
Burkini Karşısında Kimlikçi Laikçilik
31.8.2016
Bir hınç ve şiddet tarihi
28.8.2016
Üst akıl muamması!
24.8.2016
IŞİD’i perdelemenin siyasal sorumluluğu
21.8.2016
Dünden bugüne cadı avı
17.8.2016
Terörden başka örgütlü suç olamaz mı?
15.8.2016
Yurtdışında darbeyle ilgili şüphelerin nedenleri
31.7.2016
Düşman ceza hukuku görev başında
27.7.2016
Darbeyle ilgili organize belirsizlik
19.7.2016
İç savaş, darbe ve otokrasi üçgeninden çıkmak
13.7.2016
Mülteci mümkün değil, vatandaşlık verelim!
10.7.2016
Sünni muhafazakâr kuşatma ve otoriter şiddet
8.7.2016
Panama Belgeleri: Yokmuş Gibi Yapma Zamanı!
6.7.2016
Total devlet ve önder
3.7.2016
İktidarın katliamlarla ilgili sorumluluğu
28.6.2016
Güvensizleşen AB’de insani güvenlik ihtiyacı
26.6.2016
AB’de genişleme değil, daralma zamanı!
22.6.2016
Tarihi rövanş hırsı ve muhafazakâr restorasyon
18.6.2016
Fransa’da ‘sol’ sola karşı
15.6.2016
Terörle iktidara üstü kapalı destek
11.6.2016
Hama’nın inleyen su çarkları
8.6.2016
Sağcı otoriter popülizmler ve İslamcı faşizm
5.6.2016
Holokost’un faillerinin çocukları konuştu
1.6.2016
Faşizm, diktatörlük ve geçiş dönemi
30.5.2016
Her şey açık ve net!
25.5.2016
Susun, Kılıçdaroğlu’nun bir bildiği var!
17.5.2016
Otoriterizm ötesine gidiş
14.5.2016
Davutoğlu geldiği usulle gönderildi
6.5.2016
Yerli ve milli destan yazımı
4.5.2016
Özgürlükçü laiklik
29.4.2016
Otoriter demokrasi uyumlu AB’ye doğru
27.4.2016
Yalan, inkâr ve aldatma rejimi
22.4.2016
CHP yönetimine ne göründü?
20.4.2016
Bektaşi’nin gözüyle İnsan Hakları Raporu
8.4.2016
Her şüpheli cezaevini tadacaktır!
6.4.2016
Uluslararası finansın kirli çamaşırları ortaya saçıldı
31.3.2016
Hâkimiyet kayıtsız ve şartsız liderdedir!
30.3.2016
‘Can isimli şahıs’ hep olağan şüpheli
26.3.2016
Görüşülmesi reddedilen barış ve demokrasi
23.3.2016
Demokratur
18.3.2016
Siyaseten terör suçu ve totalitarizm
16.3.2016
Kaostan hayır bekleyenler
11.3.2016
İnsanlığa karşı suç
8.3.2016
Otoriter rejimden daha ileri!
4.3.2016
İşkenceye müsamaha zamanı mı?
1.3.2016
Rastlantısal hukuk devleti bile ona lüks geliyor
29.2.2016
“Meclisten Atmak Yetmez, Ülkeden Kovulmalılar!”
23.2.2016
Bitmeyecek şiddetin ufkundayız...
18.2.2016
Güvenlik Konseyi’nde Türkiye kazandı mı?
16.2.2016
Artık hercümercin pivotuyuz
9.2.2016
Aşındırma siyaseti ve Bonapartist darbe
8.2.2016
1924 Anayasası TTBS mi?
4.2.2016
AB’nin yerine getiremeyeceği vaatleri
2.2.2016
Demokrasi açısından ilkesel beş tespit
27.1.2016
Yüzyılda bir olan durgunluk dönemi
22.1.2016
İslami parlamenter monarşi manzaraları
20.1.2016
Cumhurbaşkanı’nın sorunlu sorumsuzluğu
15.1.2016
Hangi halk ve hangi yönetim biçimi?
12.1.2016
Devlet şiddeti ve siyasal şiddet döngüsü
7.1.2016
Meydan okuma siyaseti
6.1.2016
Teşkilatı Mahsusa ruh hali
4.1.2016
Ümmetin Sesi ve Usta Kalemi
29.12.2015
Siyasal alana dönüş çabası önemsenmelidir
24.12.2015
Tarihin tekerrürü kader midir?
22.12.2015
‘Faydalı hukuksuzluk’ bezirgânları
18.12.2015
‘Özyönetim devrimi’: Demokratik siyasetle mi, silahla mı?
15.12.2015
Fransa uçurumun kenarında durdu
10.12.2015
Portekiz’de sol ittifak hükümeti
8.12.2015
Fransa’da aşırı sağ normalleşirken
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan MARMARA YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
GÜNÜN YAZARLARI
Günün Yazarları


Aradığın Evi Bul. Emlak8.Net

Dijital Reklam Ajansı Serbay Interactive